Í skýrslunni eru nokkrir punktar dregnir fram varðandi almennar úrbætur á Norðurlöndum, og svo eru lagðar fram sérstakar ábendingar til hvers lands fyrir sig. Það sem mér fannst áhugaverðast við skýrsluna, og er mögulega mikilvægasti punktur hennar, er það hvernig börnum er skipt í flokka, og fá aðstoð eftir þeirri flokkun. Til dæmis fær barn sem er hælisleitandi ekki sömu aðstoð og barn sem misnotað hefur verið kynferðislega, jafnvel þó barnið sem er hælisleitandi, hafi mögulega verið misnotað kynferðislega. Með því að flokka börn með þessum hætti getur verið erfiðara að koma auga á fórnarlömb mansals og börn sem eiga á hættu að vera seld mansali.

Auk þess bendir samningurinn á að sterkasti ramminn sem stendur til boða börnum til verndar, sérstaklega m.t.t. til mansals, er Barnasáttmáli Sameinuðu Þjóðanna sem undirritaður var fyrir rúmlega 20 árum. Ástæða þess að Barnasáttmálinn myndar sterkari ramma en aðrir sértækir manssalssamningar er einmitt opið orðalag hans, sem flokkar börn ekki eftir aðstæðum barnsins. Áherslan á auðvitað að vera á eðli misnotkunar en ekki á það hvernig barnið lenti í þeim aðstæðum sem það er í.

Á Íslandi er sterkt barnaverndarkerfi og í skýrslunni er Íslandi m.a. hrósað fyrir Barnahúsið, þar sem börn geta fengið þjónustu leiki grunur á því að þau hafi orðið fyrir kynferðislegu ofbeldi eða áreitni. Nú stendur til að víkka út þjónustu Barnahússins þannig þau geti einnig þjónustað börn sem eru fórnarlömb mansals. Þá bendir skýrslan einnig á það að helsti galli Barnahússins er lítil notkun héraðsdómstóla á þjónustunni sem þar er í boði.

Barnasáttmáli Sameinuðu Þjóðanna hefur ekki verið lögfestur á Íslandi. Íslensk stjórnvöld skrifuðu undir hann árið 1990 og fullgiltu hann árið 1992. Helsta ástæða þess að hann hefur ekki verið lögfestur á Íslandi er staða fangelsismála. Börn sem þarf að vista í fangelsi eru vistuð með fullorðnum föngum og skv. Barnasáttmálanum ætti ekki að gera það. Börn þarf að vista ein, en vandamálið er það að það eru ekki mörg börn sem þarf að vista í fangelsi hér á landi árlega. Stjórnvöld hafa því, hingað til, ekki séð hag sinn í því að setja á stofn sérstakt barnafangelsi. Í því samhengi verður svo auðvitað líka að taka til greina þá einangrun sem börnin myndu upplifa í slíku fangelsi.

Vandamálið er því ekki einfalt, en að mínu mati ætti það ekki að standa í vegi fyrir því að börn á Íslandi njóti þeirra víðtæku réttinda sem Barnasáttmálinn getur veitt þeim.

Þeir sem áhuga hafa á þessu málefni bendi ég á fyrrnefnda skýrslu UNICEF, en hana má finna hér:
http://unicef.is/files/file/Helstu%20verkefni/Nordic_Trafficking_final.pdf

Heimildir:
Barnasáttmáli Sameinuðu Þjóðanna: http://unicef.is/barna_sattmali_s_th_2
Child trafficking in the Nordic Countries: Rethinking Strategies and National Responses, Innocenti Research Center, 2012: http://unicef.is/files/file/Helstu%20verkefni/Nordic_Trafficking_final.pdf
Barnahús: http://www.bvs.is/?m=2&ser=70

Myndir:
http://www.unicef-irc.org/publications/cover/nordic_countries_cover200.jpg
http://www.unicef.org/ceecis/crc.jpg

Sáttamiðlarar götunnar
Allir hafa einhverntímann upplifað að vera sáttamiðlarar í deilu aðila og þá oftast algjörlega ómeðvitað. Hjá sumum aðilum er þetta mynstur í einkalífinu, þ.e. að vera alltaf að hjálpa til við að leysa deilur sem spretta upp. Óformleg sáttamiðlun á sér stað á hverjum degi á vinnustöðum, í skólum, í fjölskyldum, milli nágranna, á kaffihúsi, í miðbænum og í sundlauginni. Ágreining getur varðað allt frá því hvað eigi að vera í matinn, hver eigi að sópa stéttina, hvort kaffið sé nægilega heitt, hver eigi rétt á eina lausa bílastæðinu, hver eigi að leika aðalhlutverkið í skólaleikritinu og hvort synda eigi í hringi á sundbrautinni eða fram og til baka o.s.frv. Eitthvað þessu líkt kemur upp á hverjum degi og þá mæta sáttamiðlarar götunnar og leysa ágreininginn eftir bestu getu.

Við erum sérfræðingar í okkar lífi og okkar deilum
Deiluaðilar eru sérfræðingar í sínu deiluefni og eru því best til þess fallnir til að leysa ágreininginn. Einstaklingar eru sérfræðingar eigin lífs og hafa sem slíkir ótvíræða getu til að leysa ágreininginn út frá hagsmunum og þörfum beggja aðila. Deiluaðilar hafa þannig vitneskju um þær forsendur, væntingar eða aðstæður sem lágu til grundvallar því sem ágreiningur er um. Í þjóðfélaginu sem við búum í eru margir sérfræðingar sem eiga það til að taka deiluna frá þeim sem að henni standa. Deilan er þannig tekin frá deiluaðilunum og á það til að byrja að snúast um eitthvað allt annað en það sem í raun skiptir máli. Deiluaðilar geta þannig setið eftir tómhentir á meðan ágreiningur þeirra er til meðferðar einhverstaðar þar sem þeir geta varla fylgst með hvað sé í gangi og hafa lítið sem ekkert til málanna að leggja.

Vibeke Vindeløv prófessor við Kaupmannahafnarháskóla segir í bók sinni Mediation að áhugi hennar á sáttamiðlun hafi upprunalega byrjað af löngun til að gefa aðilum ágreinings betri lausn á ágreiningi sínum en lög og reglur gátu gert. Sáttamiðlun er aðferð til lausnar ágreiningi, sem aðilar taka sjálfviljugir þátt í með hjálp eins eða fleiri óháðra og hlutlausra sáttamanna. Aðilar komast sjálfir að samkomulagi um lausn ágreinings sem þeir meta viðunandi fyrir báða aðila í gegnum skipulagt og mótað ferli. Sáttamaðurinn á engan þátt í úrlausn málsins. Aðilar velja sjálfir að taka þátt í sáttaumleitan og deiluaðilar taka virkan þátt í sáttamiðlun og því er mikilvægt að aðilarnir sem deila hafi trú á að mögulegt sé að finna gagnkvæma lausn sem allir aðilar telja ásættanlega. Viðræður og tjáskipti eru grundvöllur sáttamiðlunar og aðilar þurfa jafnframt að gera sér grein fyrir því að veruleikinn getur verið margvíslegur og sannleikurinn er aldrei einhlítur. Sáttamiðlun fer fram í algjörum trúnaði. Sáttamaðurinn er bundinn trúnaði um allt sem kemur fram í sáttarferlinu. Aðilar ákveða einnig að ræða ágreiningsefnið ekki við utanaðkomandi nema samkomulag sé um það milli deiluaðilanna. Þannig reyna deiluaðilar að komast að hagstæðri lausn fyrir báða aðila þar sem tekið er tillit til sjónarmiða, upplifunar og sannleika hins aðilans, þar sem sannleikurinn er aldrei einhlítur.

Heimildir:
Vibeke Vindeløv, Mediation A Non-Model

Ástæða þessa ögn vandræðalegu uppákomu var sú að afi var að minnka við sig húsnæði. Hann sá því sæng sína útreidda að nú þyrfti að láta frá sér hluti sem ekki væri pláss fyrir á nýja staðnum og í gang fór býsna merkilegt tímabil þar sem börnum og barnabörnum var reglulega boðið á basar og að eignast hlutdeild í afa. Þá var vaðið úr einu herbergi í annað, bent á hitt og þetta á veggjum og í hillum, og sagt frá uppruna og sögu gripanna. Á svipstundu hafði heimili afa breyst í byggðasafn þar sem hann starfaði sem minjavörður allan sólarhringinn. Þegar á þessu stóð helltist sú tilfinning aftur á móti yfir mig að verið væri að skipta upp dánarbúi. Það er að vísu hefð fyrir því að manneskjan sé látin áður en gengið er frá dánarbúum en undirbúningurinn er fyrir öllu.

Afi flutti á endanum í minna húsnæði sem þó rúmaði ýmislegt dót en hann hélt áfram að reyna að koma út ýmsum munum, þar á meðal sveigðu konunni með útstæða brjóstið. Margir munir prýða nú heimili nánustu ættingja og afa hefur þannig tekist að stofna útibú frá sínu persónulega byggðasafni og tryggt sér framhaldslíf í verðandi minningargripum. Fljótlega eftir flutning í minna húsnæði fór afi alltaf að kveðja með virktum eins og þetta væri í síðasta sinn sem við myndum hittast. Einhverntímann hafði ég orð á þessu og sagði að við myndum að öllum líkindum sjást fljótlega aftur. Hann svaraði því til að maður vissi aldrei.

Um daginn kom afi svo til foreldra minna í heimsókn með uppkast af ævisögu sinni en þar var farið yfir helstu viðburði lífsins og ýmsu haldið til haga sem honum þótti mikilvægt. Þessa punkta væri síðan hægt að nýta í ræðu prestsins í jarðarförinni. Foreldrar mínir gáfu honum kaffi og renndu yfir uppkastið sem að þeirra sögn var nokkuð yfirgripsmikið og vandað en afi hefur alltaf verið nákvæmur hagleikssmiður.

Í meira en áratug hefur afi verið að undirbúa flutning en fátt bendir þó til að hann sé á næsta leiti. Maður veit þó aldrei og það er best að vera vel undirbúinn, pakka niður og smyrja nesti. Þegar Lykla-Pétur spyr afa hvað hann sé með undir höndunum svarar hann: „Þið eruð greinilega úr alfaraleið, það má ekki bjóða þér abstrakt list?“

Flestir flytja til annarra Evrópulanda, þar sem við Íslendingar njótum á flestum sviðum réttinda á við heimamenn. Við getum stundað nám og vinnu þar, íslenska sjúkratryggingin okkar gildir þar, og svo framvegis. Við getum farið til Frakklands, Danmerkur, Hollands, og það breytir litlu: Við erum jafn rétthá þeim sem búa þar fyrir.

Tengsl Íslands við Evrópu hafa verið lengi í umræðunni, en sú umræða hefur öðlast mun meira vægi en áður í ljósi aðildarviðræna við Evrópusambandið. Nú er komið að því að landið ákveði sig, af eða á, inn eða út – erum við með eða ekki?

Evrópusamruni

Evrópusambandið hefur kosti og galla. Ég er mjög ósáttur við núverandi framkvæmdastjórn sambandsins, og mér finnst þýskir og franskir íhaldsmenn hafa allt of mikil völd. En það er ekki það sem Evrópusambandið snýst um. Evrópusambandið er helsta birtingarmynd evrópsk samrunaferlis sem hefur verið í gangi síðan lok síðara stríðs. Þar blása pólitískir vindar til hægri eða vinstri, upp eða niður, stundum er maður sammála meirihlutanum og stundum ekki.

Við Íslendingar erum hluti af þessu samrunaferli. Við ferðumst til annarra Evrópulanda, vinnum þar og lærum. Við flytjum vörur til og frá meginlandinu. En við höfum ekkert um málið að segja. Það hefur lengi verið vitað að samningurinn um Evrópska Efnahagssvæðið er arfaslakur með tilliti til lýðræðis og fullveldis íslenska ríkisins. Hvorugt er á nokkurn hátt tryggt. Sennilega er núverandi staða brot á stjórnarskrá – hún tórir meðan málið er í limbói, en samfara umræðunni um aðild að ESB hlýtur að eiga sér stað umræða um EES. Að mínu hlýtur að segja EES-samningnum upp hafni þjóðin aðild að ESB.

Við þurfum að velja: Hvort á Ísland að vera með eða ekki?

Ef Ísland er ekki með

Ef Íslendingar hafna inngöngu í Evrópusambandið hlýtur landið líka að segja sig úr EES. Ef Ísland segir sig úr EES hafa Íslendingar ekki lengur atvinnuleyfi í Bretlandi. Við þurfum að borga skólagjöld í Svíþjóð. Við erum ekki sjúkratryggð á Spáni.

Gangi Ísland ekki í Evrópusambandið, og segi landið í kjölfarinu upp EES-samningnum eins og rökrétt væri, þá fyrst verður landflótti. Núna geta Íslendingar farið út og komið aftur heim, ekkert mál. Ef Ísland segir sig úr ESB þarf hver og einn einstaklingur að velja: Er hann Íslendingur eða Evrópubúi. Þetta er val sem enginn ætti að þurfa að taka, Ísland er í Evrópu!

Ef við þurfum að taka þetta val, þá er hætt við því að mikið af ungu fólki ákveði að hag sínum sé betur borgið annarstaðar en á Íslandi. Ég á ekki von á að heilu flugvélafyllarnir eigi eftir að láta sig hverfa og aldrei sjást aftur, en ef fólk hefur áhyggjur af því að landflótti sé brostinn á í dag er það ekkert á við það sem má búast við hafni Ísland því að vera með í Evrópu.

Ég ætla ekki að skrifa um að Reykvíkingar séu þröngsýnir og vitlausir og að þeir kunni ekki að keyra í snjó. Ég ætla heldur ekki að halda því fram að sá sem ekki hafi prófað að búa í útlöndum viti ekkert um heiminn. Aðstæður fólks eru mismunandi og það er algjör óþarfi að dæma aðra eftir því hvar þeir eru aldir upp eða hvort þeir hafi áhuga á eða tækifæri til að búa erlendis. Þessi pistill fjallar um val hvers og eins til að bregðast á ólíkan hátt við framandi aðstæðum og hvort það gæti mögulega verið hollara fyrir hamingjuna að vera opin/n fyrir nýjungum.

Viðbrögð við nýju og framandi umhverfi

Þegar maður flytur á nýjan stað, hvort sem er til langs eða skamms tíma – út fyrir landsteinana eða í annað hverfi, er erfitt að komast hjá því að þurfa að kynnast nýjum aðstæðum og læra á þær. Mörgum finnst það erfitt, því það sem er kunnuglegt er líka þægilegt en það sem er framandi krefst orku og umhugsunar. Öll höfum við þó val um það hvernig við bregðumst við nýjum og framandi aðstæðum og við berum vissulega nokkra (ekki þó fulla) ábyrgð á því sjálf hvort við erum hamingjusöm eða ekki hverju sinni.

Hér á eftir stilli ég til gamans upp aðstæðum sem ég hef lent í sjálf á þeim tíma sem ég hef búið í Dublin á Írlandi og mögulegum viðbrögðum við þeim. Lesendur geta sjálfir rifjað upp hvernig þeir hafa brugðist við í svipuðum kringumstæðum, nú eða dundað sér við að hugleiða hver þeirra viðbrögð myndu verða.