Áfram einkabíllinn?

Almenni ferðamáti Reykvíkinga er einkabíllinn. Það er hálfsorglegt að fylgjast með bílaumferð á morgnanna þar sem bílar í þúsundavís fylla götur borgarinnar og í flestum þeirra er aðeins einn, ökumaðurinn. Það er alveg galið! Á meðan margir kvarta undan hækkandi bensínverði virðast færri leiða að því hugann að fyrir mjög marga er tiltölulega auðvelt að komast hjá því að borga bensín. Með því að ganga, hjóla eða taka strætó.

Ég heyrði í útvarpinu um daginn að vandamálið væri að Íslendingar kynnu ekki að nota hjól sem samgöngumáta og það þyrftu þeir að læra. Í því námi fólst að hjólreiðafólk þyrfti að vera öruggara í umferðinni, ekki sikksakka á milli gangstéttar og götu, vera í sýnilegum fatnaði og nota merki til þess að gefa til kynna hvert förinni er heitið.

Þetta hef ég reynt. En mín upplifun er sú að umferðini geri einfaldlega ekki ráð fyrir að hleypa hjólandi vegfarendum að. Einkabíllinn er svo allsráðandi í umferð í Reykjavík að ökumenn taka lítið tillit til hjólreiðafólks. Þegar maður hjólar á götunni og bíll kemur aftan að manni finnur maður hversu óþreyjufullur ökumaðurinn er að komast framhjá manni og ég í það minnsta enda yfirleitt á því að færa mig upp á gangstéttina, þar sem mér líður samt líka eins og ég sé fyrir.

En ég meina. Að sama skapi má gera ráð fyrir að aukinn fjöldi hjólreiðamanna myndi leiða til þess að ökumenn kæmust upp á lagið með að deila götunum með þeim.

Hjólreiðar og gleðin

Á örfáum stöðum í borginni er komið til móts við hjólreiðafólk í umferðinni. Á Laugaveginum er um 50 metra bútur með sér akrein fyrir hjólreiðafólk. Í Lönguhlíð er sömuleiðis gert ráð fyrir hjólandi vegfarendum. En þetta er bara alltof lítið og aumingjalegt. Þessir bútar eru eiginlega hálfhlægilegir. Hjólaakreinarnar skila þar að auki ekki tilætluðum árangri í auknum fjölda hjólreiðafólks. Til þess að þær skili árangri verður að fara markvisst í breytingar sem búa til raunverulega betra hjólaumhverfi alls staðar í borginni. Ég er viss um að ef það fjármagn sem fer í gatnaviðgerðir færi í að gera aukaakreinar fyrir hjólreiðafólk liði ekki á löngu þar til allar götur borgarinnar væru komnar með hjólaakrein.

Hugsið ykkur hvað það væri dásamlegt!

Þá myndu líka fleiri líta á hjól sem raunverulegan möguleika til þess að komast á milli staða. Sem ég tel reyndar líka að myndi létta lund landans umtalsvert. Því fyrir utan að vera heilsusamlegari, hagkvæmnari og umhverfisvænni en gegndarlaus notkun einkabílsins, þá eru hjólreiðar bara svo ofboðslega skemmtilegar!

Rannsóknir hagfræðinga hafa sýnt að skatthlutföll þeirra tekjuhæstu megi fara upp í 70-80% án þess að rýra tekjur ríkisins. Það er því erfitt að sjá að tekjuskattkerfið hér á landi sé í þeirri stöðu að hægt væri að lækka skatta til að fá meiri tekjur. Það er einfaldlega lýðskrum að halda því fram.

Annar vandi tillagna um flatan skatt er sá að það myndi leiða til þess að helmingur skattgreiðenda greiddi hærri skatta en þeir gera í dag. Það er sá helmingur skattgreiðenda sem hefur lægstu tekjurnar. Slíkar breytingar myndu því auka ójöfnuð til muna.

Hverjir græða og hverjir tapa?
Skattkerfi nánast allra vestrænna ríkja er háttað þannig að tekjuhærri einstaklingar greiða hærra hlutfall tekna sinna í skatt. Þetta á einnig við á Íslandi. Árið 2010 greiddu tekjulægstu 10% hjóna engan skatt á meðan að hæstu 10% greiddu 31% af tekjum sínum í skatt. Að meðaltali er skattbyrði 20%, tala sem gjarnan er nefnt sem skatthlutfall fyrir flatan skatt.

Þessi breyting myndi því með einu pennastriki eyða öllum jöfnunaráhrifum skattkerfisins. Skattkerfið jafnar t.d. tekjudreifinguna um 19% (mælt með Gini-ójafnaðarstuðli). Það þýðir að upptaka á flötum 20% skatti myndi leiða til þess að ójöfnuður myndi aukast um 19%. Það er iðulega talin vera mikil breyting á tekjuskiptingunni.

Heimild: Ríkisskattstjóri (www.rsk.is)

Hvað með Laffer-kúrvuna?
Hér á landi hafa margir fært rök fyrir því að skatttekjur geti aukist þegar skattahlutföll eru lækkuð. Rökin eru þau að þegar skattahlutföll eru há, þá mun lækkun á hlutföllum leiða til þess að einstaklingar og fyrirtæki leggi meira af mörkum og framleiðsla muni aukast. Þar af leiðandi munu skatttekjur aukast. Þetta er gjarnan nefnt við Laffer-kúrvan. Laffer-kúrvu hámarkið er sú skattprósenta sem hámarkar skatttekjur ríkisins.

Ef skatthlutfall er gríðarlega hátt, segjum 99%, þá má mjög líklegt vera að lækkun niður í 95% muni auka skatttekjur. Þetta er hins vegar algjörlega óáhugaverð spurning. Áhugaverðari spurning er hvar skurðmörkin liggi. Hvað má hækka skatta mikið án þess að skaða efnahagslífið?

Hvað tekjuskatt varðar þá eru stærðirnar vel þekktar þar sem efnið hefur verið rannsakað ítarlega, þó ekki ríki fullkomin sátt um allar niðurstöður. Til að lýsa þessu beinum við sjónum að hátekjufólki. Þegar skatthlutföll þeirra eru lækkuð gerist þrennt:

1. Þeir leggja meira af mörkum og skapa meiri verðmæti og þar af leiðandi eykst framleiðsla og tekjur allra aukast.
2. Þeir eyða minni tíma og orku í að koma peningum sínum undan skatti. Það leiðir til þess að skatttekjur aukast en ekki tekjur.
3. Hvati þeirra til þess að semja um launahækkanir eykst þar sem meira af hækkuninni ratar í þeirra vasa. Þegar það gerist án þess að framleiðni aukist er sú hækkun á kostnað hinna. Það þýðir að skattalækkunin er í reynd tilfærsla frá neðstu 99% þjóðarinnar til efsta 1%.

Fyrstu tvö atriðin eru í anda Laffer-kúrvunnar en það þriðja ekki. Það þýðir að þegar tekjur hátekjuhópa aukast vegna skattalækkana þarf það ekki að vera vegna aukins hagræðis.

Þessu til stuðnings má líta til reynslu Bandaríkjamanna. Þar lækkuðu skattahlutföll þeirra tekjuhæstu umtalsvert í tíð Kennedy, Reagan og nú síðast í tíð Bush yngri.  Á sama tímabili jókst ójöfnuður gríðarlega, einkum vegna þess að þeir ríku urðu enn ríkari (hlutdeild efsta 1% fór úr 10% í 20-25%), til viðbótar urðu þeir fátæku aðeins fátækari. Þeta hefur leitt til þeirra niðurstaða hjá mörgum að lægri skattar á þá tekjuhæstu hafi leitt til þess að þeir hafi lagt meira af mörkum og fengið meira fyrir (Laffer-kúrvu áhrifin).

Heimild: The World Top Incomes Database og Ríkisskattstjóri Bandaríkjanna.

Nýleg rannsókn [1] staðfestir að lækkun skatta hafi orsakað aukinn ójöfnuð að hluta til. Lægri skattar hátekjufólks leiddi til þess að tekjur þeirra (fyrir skatt) jukust hraðar en annarra. Hér var hins vegar ekki á ferðinni hin hefðbundnu Laffer-kúrvu áhrifin. Stærsti hluti þessara áhrifa var með þeim hætti að skattlækkunin var tilfærsla frá neðstu 99% til efsta 1% (þriðja atriðið að ofan). Framleiðsla jókst ekki verulega vegna þessara aðgerða, það eina sem gerðist var að þeir ríku urðu ríkari á kostnað allra annarra.

Hvað segja rannsóknir?
Hvað má tekjuskattur vera hár? Er hæsta skattprósenta upp á 90% sem var við lýði í Bandaríkjunum of hátt? Svarið við því er líklega já. Peter Diamond og Emmanuel Saez [2] leggja til að hæsta skattprósenta ætti að vera 70-80% í stað 43% í núverandi kerfi. Þeir sýna, með mjög sannfærandi hætti, að það mætti nánast  tvöfalda hæsta skatthlutfallið vestan hafs en samt myndi ríkið fá hærri tekjur. M.ö.o. Laffer-kúrvu hámark Bandaríkjamanna er á svipuðum stað og hæstu skattahlutföll voru áður en Reagan fór í sínar skattalækkanir.

Laffer-kúrvu hámarkið er breytilegt milli þjóða. Að öllum líkindum er það lægra á Íslandi en í Bandaríkjunum. Það er því afar ólíklegt að Ísland sé í þeirri stöðu að geta lækkað skatthlutföll til að auka skatttekjur. Það er því afar erfitt að halda því fram 20% flatur skattur myndi skila meiri skatttekjum en núverandi kerfi.

[2] http://elsa.berkeley.edu/~saez/diamond-saezJEP11full.pdf

Útlendingastofnun og Dyflinnarreglugerðin
Íslensk stjórnvöld hafa oft sætt gagnrýni vegna stefnu sinnar í málefnum flóttafólks og hælisleitenda. Hér leita hlutfallslega færri hælis en í flestum öðrum Evrópulöndum enda Ísland augljóslega landfræðileg endastöð í því samhengi, en misjafnlega verið tekið á móti þeim fáu sem þó leita til okkar. Af sumum verkum Útlendingastofnunar að dæma virðist hlutverk hennar gegnum tíðina fremur hafa verið að halda fólki utan landsteinanna heldur en að greiða fyrir hingaðkomu þess og aðlögun. Hvað uppruna stofnunarinnar varðar, þá var hlutverki fyrrum Útlendingaeftirlitsins (sem hefur heitið Útlendingastofnun síðan 2002) upphaflega sinnt innan svonefndrar „eftirgrennslanadeildar“ lögreglunnar. Yfirmaður þeirrar deildar sat m.a. námskeið hjá SS-sveitum nasista í Þýskalandi sumarið 1939 og má því jafnvel ímynda sér að nasísk sjónarmið hafi átt hlut að máli.^iv Það væri heldur ekki eina dæmið um slíkar hvatir í viðhorfum íslenskra stjórnvalda til útlendinga á 20. öld, en þekkt er að svartir hermenn voru ekki velkomnir í varnarlið Bandaríkjamanna í Keflavík á sínum tíma – skítt með það þótt allt hafi verið fullt af útlendingum, það átti ekki að hætta á að útlendingar af öðrum kynþáttum færu að blandast íslenska kynstofninum!^v

Í dag eru auðvitað aðrir og pólitískt réttsýnni tímar og Ísland á aðild að ýmsum alþjóðasamningum og -samkomulögum sem varða þennan málaflokk, til dæmis Dyflinnarreglugerðinni, en samkvæmt henni skal mál flóttamanns tekið upp í því landi innan Schengen-svæðisins sem hann kemur fyrst til. Þetta þýðir þó ekki að málið megi ekki taka upp annarsstaðar, heldur er tilgangurinn einfaldlega að tryggja að eitthvert land verði til þess að taka viðkomandi mál til meðferðar. M.ö.o. höfum við heimild til að senda fólk öfugt úr landi á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar (og það í raun í öllum tilvikum, því Ísland er ekki fyrsti Schengen-viðkomustaður neins), en erum þó á engan hátt skyldug til slíks. Auk þess kveður reglugerðin á um að ekki skuli vísa fólki burt á grundvelli hennar hafi það verið með hælisumsókn í viðkomandi landi í meira en þrjá mánuði, en það hefur ekki alltaf verið virt af íslenskum stjórnvöldum. Einnig myndi það augljóslega skapa vandamál í ríkjunum á útjaðri Schengen-svæðisins, svosem í Grikklandi, ef öll önnur ríki vísuðu öllu flóttafólki og hælisleitendum aftur þangað. Aðstæður í grískum flóttamannabúðum eru afar slæmar og hafa Finnar m.a. lýst því yfir að þeir muni ekki vísa hælisleitendum þangað í skjóli Dyflinnarreglugerðarinnar.^vi

Mannúðarklausan og framkvæmdin
Árið 2002 var síðan bætt inn í íslensk lög sérstöku ákvæði um dvalarleyfi flóttafólks „af mannúðarástæðum“^vii, en þó þarf ekki að leita mörg ár aftur í tímann eftir málum þar sem heita má undarlegt að slíkri mannúðarklausu skuli ekki hafa verið beitt. Eva Hauksdóttir hefur beitt sér ötullega fyrir hagsmunum hælisleitenda á Íslandi, en í pistli í janúar á þessu ári birti hún samantekt um mál márítanska strokuþrælsins Mohammeds Lo og rifjaði í leiðinni upp mál Henrys Turay, hælisleitanda sem hingað kom frá Sierra Leone.^viii Í tilfellum beggja þessara manna þótti sýnt að lífi þeirra og heilsu væri ógnað yrðu þeir sendir aftur til heimalanda sinna, sem virtist þó ekki vega þungt í málsmeðferð íslenskra stjórnvalda. Turay bar stjórnvöldum ekki vel söguna, en í viðtali við Róstur í mars 2010 sagði hann m.a.: „Þeir [stjórnvöld] vilja ekki að maður nái sambandi við fólk, því um leið og maður hefur gert það er erfiðara fyrir þá að vísa okkur úr landi. Það er auðveldara að vísa fólki úr landi ef það er geymt í Keflavík, vinir þess ná þá ekki að hjálpa þeim. Og svo er þægilegt fyrir þá að hafa hælisleitendur nálægt flugvellinum svo þeir geti bara tekið okkur og… enginn veit hvað þeir gera“^ix. Ekki er vitað um dvalarstað eða afdrif Turays í dag. Eva bendir ennfremur á það í nýjum pistli að ýmislegt sé sammerkt með flóttamannabúðum og fangelsum og stöðu „vistmanna“ þessara staða, sem einnig komi fram í orðræðunni, og m.a. verið talað um það í fréttum að fólk „strjúki“ af flóttamannaheimilinu í Reykjanesbæ.^x

Frjáls tónlistarflutningur innan EES-svæðisins?
Þótt mál hælisleitenda fái oft að velkjast um í íslenska kerfinu mánuðum ef ekki árum saman má einnig finna dæmi um skilvirkar úrlausnir stjórnvalda í málefnum fólks sem er óheppnara á litinn en „við“. Í maí 2007 var hópur „sígauna“ tíndur upp af götum Akureyrarbæjar, þeim smalað upp í flugvél suður með það sama og þaðan til Noregs, en þaðan hafði fólkið komið til landsins. Engar formlegar handtökur áttu sér stað, en uppgefin ástæða var að skort hefði tilskilin leyfi fyrir tónlistarflutningi á almannafæri.^xi Frjáls för launafólks innan EES-svæðisins var lögfest 1. maí 2007, en Búlgaría og Rúmenía fengu formlega inngöngu í ESB í ágúst sama ár. Í júní 2007 fékk Ísland hinsvegar undanþágu frá þessum lögum, sem fólst nánar tiltekið í fyrirvara um atvinnu- og búseturétt rúmenskra og búlgarskra ríkisborgara hér á landi. Undanþága þessi hefði svo að óbreyttu runnið út í janúar 2009, en í marstölublaði Rósta vorið 2010 er vísað í frétt Dagblaðsins Nei. þess efnis að Alþingi hefði í desember 2008 samþykkt umræðulaust lagabreytingu, sem hefði falið í sér framlengingu fyrirvarans um þrjú ár, eða fram í janúar 2012.^xii Ég hef þó ekki fundið nýjar upplýsingar um málið eða frekari endurnýjanir undanþágunnar, svo gera má ráð fyrir því að mismunun gagnvart Búlgörum og Rúmenum í hinu evrópska samhengi sé í það minnsta ekki bundin í íslensk lög í augnablikinu.

Sama hvaðan gott kemur?
Sennilega spilar ákvæðið um sönnunarbyrði flóttafólks inn í það hversu treglega mörgum hefur gengið að fá hæli hér á landi. M.ö.o. stendur það upp á flóttamanninn sjálfan að sanna að hann sé raunverulega á flótta frá óöruggum eða ógnandi aðstæðum – en ætti fólk ekki að fá að njóta alls mögulegs vafa þegar um svo alvarleg mál er að ræða? Fangelsisvist ætti aðeins að beita af illri nauðsyn og börn ekki að dæma í fangelsi undir neinum kringumstæðum – hvað þá þegar sýnt þykir að ekki hafi verið um saknæman ásetning að ræða, engan hafi sakað, heldur fólk einfaldlega verið í leit að friði. Manni blöskrar að íslenskt dómskerfi 21. aldar skuli dæma börn til fangavistar – en þó verður varla sagt að réttindi barna sem slík séu stórt vandamál í þjóðfélaginu. Það sem hinsvegar er vandamál er rótgróinn rasismi í kerfinu og fjandskapur gagnvart þeim sem skilja sig frá okkur hinum með of áberandi hætti. Getur kannski verið að okkur standi ekki alveg á sama um hvaðan gott fólk kemur?

Endalaust má væla um kreppu og aumar aðstæður, en auðvitað hefur íslenskt samfélag burði til að taka á móti mun fleira fólki en hingað til hefur verið gert. Bent hefur verið á að flóttafólk verði oft til þess að auðga samfélög sem taka við því og dæmi nefnd um fræga einstaklinga á borð við Einstein, Freud og Isabel Allende.^xiii Satt og rétt – en á hinn bóginn þarf síst að vinna nóbelsverðlaun eða skara fram úr á annan undraverðan hátt til að ávinna sér tilverurétt og „venjulegt“ fólk sem þarf einfaldlega friðsælan stað til að lifa lífinu á er fyllilega verðug viðbót við samfélag okkar. Það hljómar einsog hálfgerð klisja þegar hér er komið að vilja minna á grundvallarmikilvægi mannúðar og þess að setja sig í spor annarra, en stundum virðist ekki vanþörf á. Við eigum svo mikið, og eins þversagnakennt og það kann að hljóma í eyru einhverra hagvaxtarspekinga þá töpum við ekki á að deila því með öðrum, heldur þvert á móti.

i      http://www.ruv.is/frett/unglingar-daemdir-i-fangelsi
ii     http://www.logreglan.is/displayer.asp?cat_id=1089&module_id=220&element_id=18890
iii    http://www.ruv.is/frett/innlent/best-ad-vera-barn-a-islandi
iv    http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3296060
v     http://tidarandinn.is/node/44613
vi    http://www.mbl.is/frettir/erlent/2011/01/24/finnar_senda_haelisleitendur_ekki_til_grikklands/
vii   http://www.humanrights.is/mannrettindi-og-island/hopar/flottamenn-og-haelisleitendur/
viii   http://www.pistillinn.is/?p=478
ix     Róstur 1/1, mars 2010, bls. 9
x      http://www.pistillinn.is/?p=2380
xi     http://www.mbl.is/frettir/innlent/2007/05/08/atta_rumenskir_harmonikkuleikarar_sendir_sudur/
xii     Róstur 1/1, mars 2010, bls. 3
xiii    http://www.humanrights.is/mannrettindi-og-island/hopar/flottamenn-og-haelisleitendur/

Ég er einn þeirra sem ætlar ekki að kjósa Ólaf Ragnar aftur. Fyrir því eru nokkrar ástæður. Helst ber að nefna hlutverk hans í íslensku útrásinni þar sem hann var fremstur í flokki, forseti pýramídasvindlsins. Þar að auki var ég ekki sammála því að kjósa skyldi um Icesave-samninginn í þjóðaratkvæði. Ég hef sem sagt mínar ástæður en það er kannski efni í aðra og lengri grein en þessa.

Nú eru þónokkrir aðilar búnir að tilkynna framboð sitt til forseta og á dögunum fór ég að velta því fyrir mér hvaða skilyrði frambjóðendur þyrftu að uppfylla til þess að þeir kæmu til greina á atkvæðaseðlinum mínum.

Forseti sem „þorir“

Ég hef heyrt marga tala um að það skipti máli að kjósa forseta sem „þorir“. Það vil ég alls ekki. Ólafur er gott dæmi um forseta sem þorir. Þorir að gera alls konar vitleysu. Þorir að vera með sína eigin utanríkisstefnu. Þorir að segja heiminum frá því hvernig við Íslendingar erum mestu snillingarnir á svæðinu (e. The Smartest Guys in the Room) og færir fyrir því rök með karlrembutilvísunum í eðli sjómannsins, víkingsins osfrv. Ég kunni vel við Vigdísi sem forseta. Hún var ekki upptekin af því að þora hlutum. Hún var hógvær en ákveðin og góður fulltrúi lands og þjóðar á erlendri grundu.

Ég vil heldur ekki að forsetinn sé pólitískur. Ég kýs til Alþingis og sveitastjórnar og þar vel ég fólk og flokka sem ég treysti fyrir minni pólitík á hverjum tíma fyrir sig. Forsetinn á hins vegar ekki að vera pólitískur. Ef embættið á að vera þetta klisjukennda sameiningartákn þjóðarinnar þá gengur ekki að forsetinn sé að beita sér fyrir hagsmunum og pólitík afmarkaðs hluta þjóðarinnar.

Eftir því sem ég velti forsetaembættinu meira fyrir mér og þeim skilyrðum sem að frambjóðendur þurfa að uppfylla til að ég geti hugsað mér að kjósa þá lengdist listinn af hlutum sem ég vil ekki að forsetinn standi fyrir. Á endanum áttaði ég mig á því að ég var að leita að forseta sem væri bara sem minnst áberandi. Best væri ef viðkomandi væri bara ósýnilegur.

Ættargripurinn frá Danmörku

Og hér komum við að kjarna málsins. Forseti Íslands er meira eða minna arftaki danska konungsins í stjórnarskránni sem við fengum fyrir nærri einni og hálfri öld síðan. Öll stjórnarskráin, sem nú er til róttækrar endurskoðunar, snýst um að takmarka vald forsetans ef undan er skilin 26. greinin fræga sem gerir honum kleift að senda lög í þjóðaratkvæði. Þar fyrir utan tekur hann á móti erlendum þjóðhöfðingjum, fer í konungleg brúðkaup, veitir orður . Ekkert þessara verkefna  og kvittar upp á stjórnarmyndanir. Ef við berum dönsku drottninguna við íslenska forsetann þá er í grunninn lítill munur á embættunum nema sá að hér á Íslandi kjósum við okkar konung en í Danmörku erfist krúnan.

Forsetaembættið er einhverskonar ættargripur sem Danir létu eftir sig en þegar grannt er skoðað kemur í ljós að þetta er bara ódýr eftirlíking af ættargripnum sem frændgarður okkar hinum megin við hafið heldur svo uppá. Varðandi málskotsréttinn þá væri líka miklu nær að færa hann til fólksins eins og til stendur í nýrri stjórnarskrá. Því ef það myndast raunveruleg gjá á milli þings og þjóðar hlýtur að vera eðlilegt að þjóðin knýi fram þjóðaratkvæðagreiðslu. Svarið er ekki að kjósa sér konung. Svarið er meira lýðræði.

Þegar gengið var á talsmann Hörpunnar var vísað til þess að margar konur væru óöruggar og liði illa í bílastæðahúsum. Því væri slíkum stæðum oft komið fyrir nærri inngöngum, til að forða konum frá ónotakennd.

En af hverju hafa konur ónotakennd í bílastæðahúsum? Það er væntanlega vegna þess að þær eru hræddar um að á þær sé ráðist og/eða að þeim sé nauðgað. Það er líka algengt stef í bíómyndum og sjónvarpsþáttum, þar sem konur eru eltar uppi á bílastæðum og þær síðan beittar ofbeldi. Þarna birtist semsagt ákveðin staðalímynd um umhverfi nauðgana og alið er á ótta kvenna með sérmerktum bílastæðum til að forða konum frá því að þurfa að vera þar einar á ferli.

Hins vegar er það svo að það er mun líklegra að vera nauðgað heima hjá sér en nokkurn tímann í bílastæðahúsi. Meira en helmingur þolenda kynferðisofbeldis sem leituðu á Neyðarmóttöku árið 2009 hafði orðið fyrir ofbeldinu annað hvort á eigin heimili eða heimili geranda. Fimmtungur gaf upp vinnstað, gististað eða heimili kunningja. [1] Konum er einnig nauðgað á útihátíðum, skemmtistöðum og í miðbænum, svo að nokkur dæmi séu tekin. Og á bílastæðum.

Þrátt fyrir að kynferðisofbeldi sé útbreitt vandamál í samfélaginu, eins og dæmin sanna, er afar mikilvægt að ala ekki á ótta kvenna að óþörfu, enda lamandi afl sem hægt er að beita sem stjórntæki með góðum árangri. Bílastæði sérmerkt konum, í upplýstu bílastæðahúsi við Hörpuna þar sem bílastæðaverðir eru til aðstoðar, hljóta að teljast langsótt baráttutæki gegn nauðgunum. Þær geta hins vegar vissulega minnt konur á óteljandi senur af hvíta tjaldinu þar sem konur verða fyrir ofbeldi og hörmungum einmitt á bílastæðum og vakið hjá þeim ótta og ugg.

Að auki getur sú tilhneiging að konur eigi að leggja á ákveðnum stöðum til að koma í veg fyrir að verða fyrir ofbeldi, varpað ábyrgð frá þeim sem hana eiga að bera, ofbeldismönnum. Eitt atriði til viðbótar sem konur sjálfar eiga að gæta að, til þess að koma í veg fyrir að þeim verði nauðgað. Fyrir utan auðvitað að vera ekki í of stuttu pilsi, ekki of þröngum gallabuxum, drekka ekki of mikið og svo framvegis.

Kynbundið ofbeldi er birtingarmynd valdamisræmis í samfélaginu, þar sem konur eiga á hættu að verða nauðgað. Til þess að laga þá skekkju og útrýma kynbundnu ofbeldi þarf vitundarvakningu um þann valdastrúktúr og virðingarleysi gagnvart konum sem birtist í því að sumir karlar nauðga konum. Sérstök bílastæði fyrir konur eru plástur á það sár en breyta engu um raunverulega vandamálið. Afleiðingin getur hins vegar orðið sú að ýta undir ótta kvenna um að verða fyrir ofbeldi og flytja ábyrgð á ofbeldisverkum enn og aftur til konunnar sjálfrar. Til þess að útrýma nauðgunum þurfum við fyrst og fremst að ræða orsakir þess að konum er nauðgað en ekki gera konur hræddar.

———————

[1] Öryggismál á skemmtistöðum og við þá. Skýrsla starfshóps á vegum Reykjavíkurborgar frá árinu 2010. Fengið af vefsíðu Reykjavíkurborgar, reykjavik.is.