Hvað á að rífa og hvað ber að varðveita? Þessar spurningar koma okkur öllum við, hvort sem við erum í jólahreingerningu eða í göngutúr í miðbænum. Þórgunnur Oddsdóttir veltir fyrir sér mikilvægi húsanna við Laugaveg og hvers vegna búið sé að rífa mörg hús nú þegar. Menn kalla það jafnvel sögufölsun að gera húsin við Laugaveg 4 og 6 upp í upprunalegri mynd en er það ekki enn meiri sögufölsun að rífa öll lélegu og litlu húsin en halda í þau stóru og fínu? Gömlu húsin sem eftir eru við Laugaveginn mynda eina heild. Á sama hátt og stakar síður mynda handrit. Það gefur augaleið að það er auðveldara að lesa handrit þar sem flestar síðurnar eru á sínum stað og að sama skapi er umhverfið eðlilegra og heildstæðara þegar götumyndin fær að halda sér. Á Stofnun Árna Magnússonar eru varðveittar leifar af gömlu skinnhandriti undir safnamarkinu AM 122 b fol. Þetta er það sem Árna Magnússyni tókst að safna og bjarga af handriti Reykjafjarðarbókar sem að líkindum var rituð snemma á 15. öld og hafði að geyma Sturlungasögu. Stærstur hluti bókarinnar hafði glatast þegar söfnun Árna hófst og það litla sem var eftir var illa farið. Sumar síðurnar höfðu jafnvel fengið hagnýtara hlutverk eins og blaðsíðan sem sést á myndinni hér til hliðar.
Menn höfðu á sínum tíma takmarkaðan skilning á söfnunaráráttu Árna en í dag eru allir sammála um að starf hans var ómetanlegt. Þótt vissulega sé ólíku saman að jafna er aldrei að vita nema fólk eigi, þegar fram líða stundir, eftir að hugsa með jafn miklu þakklæti til þeirra sem í dag berjast fyrir því að elstu húsin við Laugaveginn fái að standa. Þetta hljómar kannski heimskulega en ég er viss um að það er satt.
Húsin í bænum – síður í bók
Ég veit ekki um neinn sem er þeirrar skoðunar að Árni Magnússon hafi safnað allt of miklu drasli. Aldrei heyrir maður sagt að Árni hefði átt að velja betur úr og geyma bara bestu bitana en henda öllu hinu. Þótt handrit 
Reykjafjarðarbókar sé ekki mesta gersemin í safni Árna efast enginn um mikilvægi þess. Í ljósi þessa þykir mér ólíklegt að afkomendur okkar eigi eftir að ganga þunglyndir um miðborg Reykjavíkur og bölva því hvað við geymdum mikið af þessum gömlu húsum.
Umræðan um niðurrif elstu húsanna í miðborginni einkennist af svolítið undarlegri menningarsýn. Jú jú við skulum friða og passa upp á öll húsin sem er búið að gera upp og líta þokkalega út en í guðanna bænum flýtum okkur að rífa öll ljótu húsin.
Þeir sem eru fylgjandi niðurrifi gamalla en illa farinna húsa á Laugaveginum með þeim rökum að lítið sé eftir af upprunalegu útliti þeirra hljóta að vera þeirrar skoðunar að Árni Magnússon hefði átt að láta Reykjafjarðarbók eiga sig. Til hvers að varðveita síður sem búið er að breyta í snið fyrir kvenmannspeysu eða skó?
Menn kalla það jafnvel sögufölsun að gera húsin við Laugaveg 4 og 6 upp í upprunalegri mynd en er það ekki enn meiri sögufölsun að rífa öll lélegu og litlu húsin en halda í þau stóru og fínu? Gömlu húsin sem eftir eru við Laugaveginn mynda eina heild. Á sama hátt og stakar síður mynda handrit. Það gefur augaleið að það er auðveldara að lesa handrit þar sem flestar síðurnar eru á sínum stað og að sama skapi er umhverfið eðlilegra og heildstæðara þegar götumyndin fær að halda sér.
Framfarasinnarnir
Varðveisla gamalla hluta er ekki andstaða framfara. Þeir sem vilja að húsin fái annað tækifæri eru ekki á móti uppbyggingu – þeir vilja bara annars konar uppbyggingu. Líkt og Árni Magnússon sem hafði ekkert á móti nýjum bókum þótt hann safnaði þeim gömlu. Þessu hafa flestar þjóðir, sem við viljum bera okkur saman við, áttað sig á og fæstum nágrannaþjóðum okkar dytti í hug að rífa elstu byggingarnar í borginni sinni. Nú geta eflaust einhverjir mótmælt með þeim rökum að gömlu byggingarnar í útlöndum séu miklu flottari og glæsilegri en hjallarnir okkar. Það skiptir ekki máli. Litlu timburhúsin á Laugaveginum eru hluti af okkar 
byggingararfleifð og það ber bara vott um minnimáttarkennd að finnast þau of lágreist til að vernda þau.
Ef framfarasinnarnir gæti litið aðeins aftur í tímann myndu þeir kannski átta sig á því að stundum hafa þeir haft rangt fyrir sér. Þeir hafa líklega kallað sig framfarasinna sem beittu sér fyrir niðurrifi Fjalarkattarins og vildu rífa hjallana á Bernhöftstorfunni. Ef það að friða gömul hús og gera þau upp er eins vitlaust og framfarasinnarnir gefa nú í skyn hvers vegna heyrast þá engar raddir um að björgun Bernhöftstorfunnar hafi verið mistök eða að nú sé rétt að beita sér á ný fyrir niðurrifi Höfða?
Er það ekki einmitt vegna þess að þegar fram líða stundir verðum við enn þá þakklátari fyrir það litla sem okkur tekst að bjarga af fortíðinni?
Heimildir:
http://handritinheima.is/
Myndir:
http://handritinheima.is/
http://www.icelandreview.com