Af einskærum áhuga á tengingu daglegs lífs og stjórnmála opnaðist fyrir mér ljós við áhorf á þætti Egils Einarssonar um Mannasiði á Stöð 2. Egill fer yfir ákveðnar týpur í þáttum sínum sem hann kýs að kalla „rasshausa“ sökum þess hve illa innrættir og illa læsir þeir eru á hinar ýmsu aðstæður daglegs lífs. „Rasshausinn“ hagar sér iðulega þannig að fólk hneyklast á honum sökum þess hve ólæs hann er á ákveðnar aðstæður sem snerta mannleg samskipti og einföldustu mannasiði.
Mannasiðir í almennri umræðu
Það er ekki að ósekju sem ég tek upp þennan þráð í umræðu minni hér því af einhverjum orsökum sér maður svokallaða „rasshausa“ í samfélagslegri og stjórnmálalegri umræðu á Íslandi allt of oft. Orðið er gildishlaðið en hér er það notað yfir umræðuhefð sem ekki er byggð á mannasiðum og virðingu. Enginn viðurkennir eða gerir sig sérstaklega út fyrir það að vera „rasshaus“ og þess vegna er nauðsynlegt að við gerum okkur sjálf grein fyrir því hvað einkennir slíka einstaklinga í umræðunni. „Rasshaus“ stjórnmálalegrar og samfélagslegrar umræðu virðir ekki skoðanir annarra, stendur á sama um heildarmyndina, er sérhagsmunaseggur og finnst óskiljanlegt hvernig fólk getur verið á öndverðri skoðun við sjálfan sig.
Ég mun ekki fara út í það að nafngreina sérstaka „rasshausa“ í íslenskri umræðu hér en það er vert að biðja fólk um að hafa þessa hluti bak við eyrað þegar orð fólks eru metin í almennri umræðu.
Varist „rasshausana“
Á tímum endurreisnar og endurskoðunar er mikilvægt að umræðan sé virk þar sem ákveðnum standard sé haldið til haga og mannasiðir virtir. Það sem oft vill gleymast er að í umræðum gilda einnig mannasiðir ekkert síður en við matarborðið heima. Gagnrýn hugsun er miklvæg en þó með því forrorði að kannski sé eitthvað til í orðum viðmælandans jafnvel þótt menn séu ekki sammála og finnist skoðanir hans út í hött. Virðing fyrir skoðunum annarra og virðing fyrir heildarhagsmunum fremur en sérhagsmunum eru stærstu kostir fólks sem tekur þátt í opinberri umræðu.
Það er leiðinlegt að segja það en oftar en ekki hafa fjölmiðlar meiri áhuga á að flagga hinum skilgreindu „rasshausum“ fremur en skynsömu fólki sökum þeirra „blafferinga“ og söluvæna orðskrauts sem frá þeim vellur. Við megum ekki gleyma því að fjölmiðlar eru söluvara og þangað ratar oftar en ekki efni sem selur frekar en efni sem gagnlegt er fyrir heilbrigða umræðu.
Ég ætla hins vegar að láta það í hendur hvers og eins lesanda þessarar greinar að vega það og meta hverjir hinir eiginlegu „rasshausar“ eru í umræðunni. Gagnrýn hugsun er lykillinn að því að taka ekki mark á slíku fólki heldur hlusta fremur á það út frá afþreyingarsjónarmiði ef nauðsynlegt er að hlusta á það yfir höfuð.
Það er fátt mikilvægara en dómgreind til að vega og meta orð svokallaðra „rasshausa“ í opinberri umræðu eins og ástandið er á Íslandi í dag.