Stóra loftslagsbreytingasvindlið

Í grein dagsins veltir Sandra Ósk Snæbjörnsdóttir á í­grundaðan hátt fyrir sér ýmsum þáttum loftslagsbreytinga. Hún skoðar bæðri fræðilegan bakgrunn kenningar um loftlagsbreytingar og spyr fræðilegra og siðferðislegra spurninga um málið. Í greininni segir m.a: Ég man hversu hissa ég var þegar ég las í­ kennslubók í­ loftslagsfræði að ekki sé vitað hvort hærra magn koltví­sýrings leiði til hækkandi hitastigs, eða að hækkandi hitastig leiði til meira magns koltví­sýrings, en heitara loft getur borið meiri koltví­sýring. Í myndinni er haldið fram að sí­ðarnefnt ferli eigi sér stað og mælingar á í­sborkjörnum sýni einmitt að koltví­oxí­ð í­ andrúmslofti aukist með hækkandi hitastigi en ekki öfugt. Þar af leiðandi hefur koltví­sýringur ekki stjórnað hitastigi hingað til og hversvegna ætti hann þá að taka upp a því­ núna? Einnig er bent á að þegar losun a koltví­sýringi var sem mest eftir seinni heimsstyrjöldina lækkaði hitastig á jörðinni samfleytt í­ fjóra áratugi. Og í­ tilefni þess var auðvitað skellt fram heimsendaspá, yfirvofandi í­söld.

Enn eitt hitametið var slegið í­ gær. Meðalhiti hefur ekki verið hærri sí­ðan mælingar hófust. Hvirfilbylir á undarlegustu stöðum. Svonafréttir heyrum við daglega. Það liggur eitthvað í­ loftinu. Og auðvitað eigum við að vera hrædd. Eða hvað? Er heimsendir í­ nánd?

An Inconvenient Truth
Á sí­ðasta ári kom út myndin An Inconvenient Truth, mynd Al Gores, hins geðþekka fyrrum forsetaframbjóðanda i Bandarí­kjunum um loftslagsbreytingar. Myndin hreyfði við morgum enda erum við, samkvæmt Gore, greinilega í­ vondum málum. Myndin kynnti niðurstöður um hækkandi hitastig samfara aukinni losun á koltví­sýringi, hún boðar bráðnun jökla með tilheyrandi hækkun á hafsyfirborði sem kæmi til með að sökkva stórum landshlutum – útrýmingarhættu í­sbjarna – og jafnvel hvarfi Golfstraumsins. Heimsendaspá eins og hún gerist best. Og þó myndin sé á margan hátt gott framtak þá gat ég ekki annað en fengið smá aulahroll yfir því­ hvernig Al þessum tókst að flétta inn í­ þetta allt saman bæði dauða systur sinnar og bí­lslysi sem sonur hans lenti í­, með tilheyrandi hugljúfu pí­anóundirspili og brostinni röddu.

“The Great Global Warming Swindle.”
En í­ sí­ðustu viku safnaðist hópur af kennurum, ví­sindamönnum og nemendum saman í­ sal Jarðfræðideildar háskólans í­ Gautaborg og horfði á andsvar við mynd Gores, mynd sem nokkrir Bretar hafa gert í­ samvinnu við ví­sindamenn og hlotið hefur nafnið “The Great Global Warming Swindle.”

Megininntak myndarinnar er einfaldlega; loftslagsbreytingar eru ekki ný tí­ðindi og eru þekktar frá því­ fyrir tilkomu mannsins. Oft hefur meðalhiti verið mun hærri. Á miðöldum var ví­nrækt iðkuð í­ N-Englandi. Bæði Ísland og Grænland voru numin á þessu tí­mabili enda voru skilyrði til siglinga góð. Og það var á þessum tima sem Grænland var
nefnt, enda var landið gróið frá fjalli til fjöru. Á þessum tí­ma var kornrækt mikil á Íslandi, Grænlandi og N-Noregi.

Er til eðlilegt ástand á loftslagi?
Það er einfaldlega ekkert til sem heitir “eðlilegt ástand” þegar kemur að loftslagi – nema á okkar tí­ma hugsanlega í­söld. Við lifum á tí­mabili í­ jarðsögunni sem einkennist af í­söldum með stuttum heitari tí­mabilum á milli. Við lifum einmitt á einu slí­ku hitatí­mabili og ekkert bendir til þess að þessi þróun hafi eitthvað breyst, þ.e.a.s. ekkert segir okkur annað en að við megum búast við í­söld einhvern tí­mann í­ framtí­ðinni.

Hvorki fyrr né sí­ðar, í­ 4,6 milljarða sögu jarðar, hefur koltví­oxí­ð stjórnað loftslaginu. Og er það ekki beinlí­nis mikilmennskubrjalæði að halda að maðurinn hafi stjórn á loftslagsbreytingunum með jafnstórkostlega orkulind og sólina skí­nandi yfir kollinum á sér? Loftslagsbreytingar hafa að minnsta kosti orðið án hjálpar fra manninum hingað til. Kenning Bretanna er þekkt, að minnsta kosti innan jarðví­sindageirans, og byggist á svokölluðum sólarflekkjum eða sunspots, háorkusvæðum í­ sólinni sem hafa í­ för með sér aukna geislun sem leiðir til hærra hitastigs.

Koltví­oxí­ð er ekki eiturefni, heldur lí­frænt gas sem allar lí­fverur gefa frá sér í­ einhverju mæli. Stærstur hluti þess kemur ekki frá brennslu á lí­frænu eldsneyti (olí­u, kolum og jarðgasi) heldur frá spúandi eldfjöllum, heimshöfunum, rotnandi gróðri og öllum þeim lí­fverum sem lifa og hrærast á þessari jörð. Það lendir í­ flokki með   róðurhúsagastegundum en mælist þó i litlu magni i andrúmslofti, eða í­ 1/1.000.000.

Þetta klassí­ska með þróunarlöndin og klósettpappí­rinn
Ég man hversu hissa ég var þegar ég las í­ kennslubók í­ loftslagsfræði að ekki sé vitað hvort hærra magn koltví­sýrings leiði til hækkandi hitastigs, eða að hækkandi hitastig leiði til meira magns koltví­sýrings, en heitara loft getur borið meiri koltví­sýring. Í myndinni er haldið fram
að sí­ðarnefnt ferli eigi sér stað og mælingar á í­sborkjörnum sýni einmitt að koltví­oxí­ð í­ andrúmslofti aukist með hækkandi hitastigi en ekki öfugt. Þar af leiðandi hefur koltví­sýringur ekki stjórnað hitastigi hingað til
og hversvegna ætti hann þá að taka upp a því­ núna? Einnig er bent á að þegar losun a koltví­sýringi var sem mest eftir seinni heimsstyrjöldinalækkaði hitastig á jörðinni samfleytt í­ 4 áratugi. Og í­ tilefni þess var
auðvitað skellt fram heimsendaspá, yfirvofandi í­söld.

Myndin fjallar lí­ka um áhrif loftslagsbreytingaumræðunnar á þróunarlöndin. Í umhverfisverndunarumræðunni er oft sami tónn rí­kjandi. Ef þróunarlöndin myndu taka uppá að nota klósettpappí­r myndu regnskógarnir eyðast á hálftí­ma, ef þróunarlöndin myndu ganga á auðlindir af sömu hörku og þeir sem búa í­ þróaðri löndum yrði jörðin óbyggileg á viku, ef þróunarlöndin tækju upp sukklí­ferni okkar Vesturlandabúa yrði heimsendir án efa í­ nánd. Orkumálin eru engin undantekning.

Ef þróunarlöndin, og hér eru sérstaklega nefnd Afrí­kurí­kin, myndu byrja að nota lí­frænt eldsneyti myndi hitastig á jörðinni lí­klega stí­ga uppúr öllu valdi með aukinni losun á koltví­sýringi. Þess vegna er gengið hart að þessum þjóðum að notast við sólar- og vindorku. Hljómar vissulega rómantí­skt, en hvað felst í­ þessu? Hefur einhver spurt hvað gerist ef þróunarlöndin fá ekki að brenna lí­frænu eldsneyti? Myndin stóð ekki á svörum: “Við erum að drepa afrí­ska drauminn – drauminn um að taka efnahagslegum framförum.”

Þrátt fyrir að miklar vonir séu bundnar við sólar- og vindorku og stöðugar framfarir eigi sér stað í­ framleiðslu er þróun þessara orkugjafa ekki komin langt á leið. Þess vegna eru þeir óstöðugir og auk þess þrisvar sinnum dýrari kostur en lí­frænt eldsneyti og kjarnorka.

Báðar hafa margt athyglisvert að segja
Aðgangur að rafmagni er því­ áfram fjarlægur draumur fyrir fátækustu í­búa Afrí­ku. Til þess að elda og hita húsin sí­n notast þeir við opinn eld en reykurinn sem hann gefur frá ser veldur sjúkdómum í­ öndunarfærum, sérstaklega hjá börnum, og aukinni tí­ðni lungnakrabbameins – aðallega hjá konum.

Auðvitað eiga Vesturlandabúar að taka forystu í­ notkun á endurnýtanlegum orkugjöfum. Hvort sem koltví­sýringur veldur hækkandi hitastigi eða ekki er lí­frænt eldsneyti auðlind sem gengur til þurrðar – fyrr en sí­ðar.

Þrátt fyrir að báðar myndirnar hafi margt athyglisvert að segja, á slagur milli tveggja öfga með tilheyrandi samsæriskenningum alls ekki heima í­ þessari umræðu. Það er ofureinföldun að ganga útfrá því­ að við vitum með vissu af hverju loftslagsbreytingar stafi og til þess að komast að hinu rétta verða ví­sindamenn að sinna hlutverki sí­nu með opnum huga og gagnrýnni hugsun.

Stórkostlegar fjárhæðir eru lagðar í­ vandamál sem ekki er vitað hvort sé vandamál og þá hversu umfangsmikið, og oft á vitlausum forsendum. Á meðan falla önnur stór umhverfismál í­ skuggann, eins og t.d. vatnsskortur og ágangur á auðlindir.

Allur er varinn góður – en heimsendaspár gefast seint vel.